Türkiye’de çok sayıda yenilebilir mantar türü bulunurken kültür, istiridye ve kestane mantarı yaygın olarak tüketilen çeşitler arasında yer alır. Mantar çeşitleri; görünüm, doku, aroma ve kullanım alanları bakımından birbirinden farklı özelliklere sahiptir. Bu farklılıklar, mantarların çorba, sos, yemek ve çeşitli tariflerde farklı şekillerde kullanılmasına olanak tanır.
O hâlde, yaygın olarak tüketilen mantar çeşitlerini ve öne çıkan özelliklerini yakından inceleyelim.
Mantar Nedir ve Kaç Çeşidi Vardır?
Mantarlar; bitki veya hayvan sınıfına girmeyen, Fungi aleminde yer alan ve fotosentez yapmayan ökaryotik canlılardır. Doğada genellikle nemli ve organik madde bakımından zengin ortamlarda gelişirler.
Kendi besinlerini üretmeyen mantarlar, organik maddelerden besin sağlayarak yaşamlarını sürdürür. Dünya genelinde 100 binden fazla tanımlanmış mantar türü bulunur. Ülkemizde ise yenilebilir çok sayıda mantar türü yetişir. Mutfaklarda en sık kullanılan mantar çeşitleri, kültür, istiridye ve kestane mantarıdır.
Kültür Mantarı (Beyaz Mantar) Özellikleri
Kültür mantarı (Agaricus bisporus), beyaz renkli ve dolgun yapılı, yaygın olarak tüketilen bir mantar çeşididir. Hafif tadı ve aroması sayesinde farklı tariflere kolayca uyum sağlar. Yemek, çorba ve soslarda sık kullanılan kültür mantarı, yemeğin ana tadını bastırmadan aroma sağlar.
Kültür mantarı; başta riboflavin ve niasin olmak üzere B vitamini açısından zengindir. Bunun dışında selenyum, potasyum ve demir gibi mineralleri içerir. Lif ve protein de içeren bu mantar, düşük enerji içeriğiyle farklı beslenme düzenlerinde tercih edilebilir.
Omlet, tavuk, çorba ve makarna gibi birçok tarifte kullanılabilen kültür mantarı, sote edilerek tek başına da tüketilebilir.
İstiridye Mantarı Özellikleri ve Kullanımı
Adını istiridye kabuğuna benzer şeklinden alan istiridye mantarı (Pleurotus ostreatus), etli ve katmanlı bir yapıya sahiptir. Kendine özgü aromasıyla farklı yemeklerde kullanılabilir. Beta-glukan ve çeşitli antioksidan bileşenler içerir. Etli dokusu nedeniyle vegan ve vejetaryen tariflerde de tercih edilir.
İstiridye mantarı, dolgun yapısıyla yüksek ateşte kısa süreli sotelenerek pişirilebilir. Tava dışında özellikle ızgarada da lezzetli sonuçlar verir. Kültür mantarına kıyasla daha ince ve yapraklı bir yapıya sahip olduğu için çok daha kısa sürede pişer. Fırında üzerine kaşar rendesiyle pişirilebilir. Bunun dışında çorbası yapılabilir ya da makarna sosu olarak tercih edilebilir.
Kestane Mantarı Özellikleri
Kestane mantarı, beyaz kültür mantarının kahverengi şapkalı bir çeşididir. Kültür mantarına göre daha yoğun aromaya ve sıkı bir yapıya sahiptir. Topraksı ve hafif fındıksı aromasıyla öne çıkar. B grubu vitaminleri, potasyum, selenyum ve bakır gibi çeşitli besin ögelerini içerir.
Kestane mantarı yüksek ateşte sotelenebilir; ayrıca fırında veya ızgarada da pişirilebilir. Sıkı yapısı sayesinde tek başına ya da et yemekleri, tavuk, makarna ve sebze yemekleriyle birlikte kullanılabilir. Sarımsak, biberiye ve arpacık soğanı gibi malzemelerle lezzetli bir eşleşme sağlar.
Yenilebilir ve Zehirli Mantar Ayrımı
Mantarlar, yenilebilir, yenmeyen ve zehirli olarak sınıflandırılır. Zehirli mantarları yalnızca görünüş, koku veya tat gibi özelliklere bakarak kesin şekilde ayırt etmek mümkün değildir. Bu nedenle doğadan toplanan mantarların türü konusunda uzman bilgisi bulunmadıkça tüketilmemesi oldukça önemlidir. Tüketim için kültür, istiridye ve kestane mantarı gibi güvenilir kaynaklardan temin ettiğiniz çeşitleri tercih edebilirsiniz.
Zehirli mantar çeşitleri arasında Türkiye’de en çok görülen mantar türü köygöçüren mantarıdır. Zeytin yeşili ve sarımsı bir şapkaya sahip olan köygöçürenin yanı sıra ağulu mantar, gelin mantarı, panter mantarı ve kuzu göbeği ebesi mantarı da zehirli türler arasındadır.
Yenilebilir mantar çeşitleri arasında kültür, kestane ve istiridye dışında; porçini, trüf ve kanlıca mantarları yer alır. Ancak yenilebilir ve zehirli mantar ayrımı yapacak bilgi ve tecrübeniz yoksa doğada bulduğunuz mantarları tüketmek doğru bir yöntem değildir.
Hangi Mantar Hangi Yemekte Kullanılır?
Hangi mantarın hangi yemekte kullanılacağı, mantarların aroma yoğunluğuna göre değişir. Kültür mantarı sos, çorba ve omletlerde; istiridye mantarı tava, ızgara ve güveçlerde; kestane mantarı ise et ve sebze yemeklerinde kullanılabilir. Yemeklerde kullanabileceğiniz mantar türleri için şu şekilde bir liste yapılabilir:
- Kültür Mantarı: Hafif aroması sayesinde omlet, çorba, makarna, salata ve çeşitli soslarda kullanılabilir. Sote edilerek tek başına da tüketilebilir.
- İstiridye Mantarı: Etli ve katmanlı yapısıyla tava, ızgara ve fırında pişirilebilir. Güveç, çorba ve sebze yemeklerinin yanı sıra vegan ve vejetaryen tariflerde de kullanılabilir.
- Kestane Mantarı: Yoğun aroması ve sıkı yapısıyla et ve sebze yemeklerinde, fırın tariflerinde ve tencere yemeklerinde tercih edilebilir. Sote edilerek tek başına da tüketilebilir.
Mantar çeşitlerini incelemek ve ihtiyacınıza uygun ürünleri keşfetmek için CarrefourSA’nın mantar kategorisine göz atabilirsiniz.
Mantar Nasıl Seçilir ve Saklanır?
Mantar seçerken şapkasının sıkı, pürüzsüz ve dolgun olmasına dikkat edebilirsiniz. Yumuşamış, lekelenmiş veya renk değişimi görülen mantarlar tazeliğini kaybetmiş olabilir. Mantarın yüzeyinin de aşırı nemli ve yapışkan olmaması gerekir. Ayrıca ambalajlı ürünlerde son tüketim tarihini kontrol edebilirsiniz.
Mantarları buzdolabında, hava dolaşımını tamamen engellemeyecek şekilde ve nemden koruyarak saklayabilirsiniz. Fazla nemi emmesi için kese kâğıdı veya kâğıt havlulardan yararlanabilirsiniz. Ayrıca yemeklerde kullanmadan önce yıkamak yerine çok hafif nemli bir bezle silmeniz önerilir.
Mantarları daha uzun süre saklamak için temizleyip dilimledikten sonra kısa süre soteleyebilir, soğuttuktan sonra uygun saklama kaplarıyla derin dondurucuda muhafaza edebilirsiniz.
