Patates çeşitleri arasında sarı, beyaz, tatlı ve mor patates türleri öne çıkar. Patatesler içeriklerinde barındırdıkları su ve nişasta oranına göre ayrılır. Bunun yanında renkleri ayrım yapmayı kolaylaştırır. Sarı patates nişasta oranı yüksek, su oranı düşük bir türdür; daha çok kızartmalarda ve pürelerde kullanılır. En iyi kızartmalık patates türü olarak bilinir.
Buna karşılık ülkemizde çok tüketilen türlerden biri olan beyaz patatesin su oranı yüksek, nişasta oranı düşüktür. Bu nedenle daha çok haşlamalarda kullanılır.
Bu rehberimizde, patates çeşitlerini ve kullanım alanlarını daha yakından inceleyerek hangi patatesin hangi tarifler için uygun olduğunu ele alacağız.
Patates Çeşitleri Nelerdir?
Patates çeşitleri arasında sarı, beyaz, mor, kırmızı ve tatlı patates yer alır. Dünyada çok sayıda patates çeşidi bulunurken, Türkiye’de tüketim alışkanlıkları ve yetiştirme koşullarına bağlı olarak bunların yalnızca bir bölümü yaygın şekilde üretilir.
Peki, hangi patates ne için kullanılır? Bu soruya genel olarak, nişasta oranı yüksek patatesler kızartma ve püre için, nişasta oranı düşük patatesler ise haşlama ve salatalar için kullanılır, şeklinde yanıt verilebilir. En çok bilinen patates çeşitleri ve kullanım alanları şu şekilde sıralanabilir:
- Sarı patates: Ülkemizde çok tüketilen Agria türü, yüksek nişasta oranına sahiptir. Bu nedenle genellikle kızartmalarda tercih edilir.
- Beyaz patates: Su oranı yüksek, nişasta oranı düşüktür. Bu nedenle kızartıldığında çıtırlaşmaz, haşlama için uygundur.
- Mor patates: Rengi ve kendine özgü yapısıyla salata, fırın yemekleri ve çeşitli garnitürlerde kullanılabilir.
- Kırmızı patates: Düşük nişasta oranı sayesinde ızgara ve fırın yemeklerinde tercih edilebilir. Kızartmaya uygun değildir.
- Tatlı patates: Lif ve beta-karoten içeriğiyle öne çıkar. Fırınlama, haşlama, püre ve kızartma gibi farklı yöntemlerle hazırlanabilir.
Sarı ya da Beyaz Etli Patates Farkı
Sarı ve beyaz etli patates arasındaki en büyük fark, nişasta ve su oranlarıdır. Sarı patates çeşitlerinin içindeki nişasta oranı beyaz patateslere göre fazladır. Bu nedenle daha çok kızartmalarda tercih edilir. Nişasta, kızartma sonrası patatesin dışının çıtır olmasını sağlar.
Beyaz etli patateste ise sarıya göre nişasta oranı düşük, buna karşın su oranı yüksektir. Kızartma anında su buharlaşınca patates daha çok yağ çeker. Bu nedenle yumuşar. Beyaz patatesler bu özellikleri nedeniyle daha çok haşlamalarda, fırın yemeklerinde ve kumpirde tercih edilir.
Taze (Yeni) Patates ve Eski Patates Ayrımı
Taze ve eski patates arasındaki fark, öncelikle kabuk yapısı, nem oranı ve hasat sonrası geçirdiği depolama süreciyle kendini gösterir. Taze patateslerin kabukları genellikle ince ve narindir. Hafifçe ovalandığında kabuğu kolayca soyulabilir. Su oranları yüksek olduğu için daha sulu ve yumuşak bir yapıya sahiptir. Eski patateslerde ise hasat sonrası depolama sürecinde su kaybı yaşanır ve kabukları daha sert ve kalın bir hâle gelir.
Taze patatesler, özellikle haşlama ve fırınlama gibi yöntemlerle hazırlanabilir. Eski patatesler ise daha kuru ve nişastalı yapıları sayesinde kızartma ve püre gibi tariflerde tercih edilebilir.
Hangi Patates Kızartmalık, Hangisi Haşlamalık?
Nişasta oranı yüksek sarı patates ve eski patatesler kızartma için daha uygundur. Su oranı yüksek olan beyaz patatesler ve taze olanlar haşlama için tercih edilebilir. Lezzetli bir kızartma için patatesin dışının çıtır, içininse yumuşak olması gerekir. Bu da patatesin nişasta oranı ile ilgili bir durumdur.
Yüksek nişasta ve düşük su oranı sayesinde patates yağı emmez; bu da kızartmayı lezzetlendirir. Bu nedenle en uygun kızartmalık patates yüksek nişasta oranına sahip Agria cinsi sarı patatesler olarak bilinir.
Kızartmanın tam tersi olarak haşlama için patatesin su miktarı önemlidir. Haşlamalık patates için ideal olan düşük nişasta, yüksek su oranıdır. Bu tip patatesler, sıkı yapıya sahiptir ve haşlama sırasında bütünlükleri bozulmaz. Bunun için patates haşlaması yapmak istiyorsanız beyaz, kırmızı ya da taze patates kullanabilirsiniz.
Püre, Fırın ve Salata için Patates Seçimi
Püre ve fırın yemekleri için yüksek nişastalı, salatalar içinse düşük nişastalı patatesler seçilebilir. Pürelerde nişasta, un benzeri bir etki yaratır. Bu nedenle yüksek nişasta, patatesin daha hızlı dağılmasına ve pürenin kremsi ve pürüzsüz bir yapıya sahip olmasını sağlar. Fırında patates pişirmek istiyorsanız bütünlüğünü korumak için yüksek nişastalı patatesleri tercih edebilirsiniz. Nişastalı patatesler, hem kızartmalarda hem de fırında ideal bir çıtırlık sunar.
Patates salatasında, pişirme sırasında dağılmayan ve bütünlüğünü koruyan patates türleri öne çıkar. Nişasta oranı düşük türler bu açıdan daha uygundur. Su oranı yüksek taze patatesler de salatalarda kullanılabilir.
Filizlenmiş ya da Yeşermiş Patates Tüketilir mi?
Patatesin filizlenmesi veya yeşermesi, glikoalkaloid adı verilen doğal bileşiklerin miktarının artmasına neden olabilir. Bunların başında solanin gelir. Yüksek miktarda glikoalkaloid tüketimi mide bulantısı, kusma, karın ağrısı ve ishal gibi şikâyetlere yol açabilir.
Patates hafifçe filizlenmiş ancak yeşerme belirtisi göstermiyorsa, filizleri ve çevresindeki kısımları derin şekilde keserek çıkarabilirsiniz. Ancak patates belirgin şekilde yeşermişse, çok sayıda filizlenme varsa veya yumuşamış ve bozulmuş görünüyorsa tüketmemeniz gerekir.
Patates Nasıl Seçilir ve Saklanır?
Patates seçerken kabuk yapısına, yeşillenme veya filizlenme olup olmadığına ve sertlik derecesine bakabilirsiniz. Yumuşamış, buruşmuş veya belirgin şekilde hasar görmüş patatesleri tercih etmemeniz daha doğru olur.
Aldığınız patateslerin tazeliğini daha uzun süre korumak için ise serin, kuru ve karanlık bir ortamda saklamalısınız. Hava almayan plastik poşetler yerine kese kâğıdı, file veya hava alan bir kap kullanabilirsiniz. Patatesleri doğrudan güneş ışığına maruz bırakmamanız da yeşermeyi önlemeye yardımcı olur.
Sofralarınıza lezzet katacak çeşitler için CarrefourSA’nın patates, soğan ve sarımsak kategorisine göz atabilirsiniz.
