Paketli gıdaların etiketlerinde Son Kullanma Tarihi (SKT) ile Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT) bulunur. Her iki tarih de ürünün tüketimiyle ilgili bilgi verse de kullanım amaçları farklıdır. Bu ayrımı bilmek, gıda güvenliği ve israfın önlenmesi açısından önem taşır. Peki, SKT TETT farkı nedir? SKT gıda güvenliğini kapsarken, TETT ürünün kalite özelliklerini koruduğu tarihi ifade eder.
Aralarındaki farkı daha iyi anlamak için bu iki tarihin tam olarak ne ifade ettiğine ve ürün tüketiminde nasıl değerlendirilmesi gerektiğine birlikte bakalım.
SKT (Son Kullanma Tarihi) Nedir?
SKT nedir, sorusuna, Son Kullanma Tarihi’nin kısaltmasıdır, cevabını verebiliriz. Et, süt ve balık gibi mikrobiyolojik açıdan kolay bozulan gıdalarda kullanılan bu tarih, ürünün güvenli şekilde tüketilebileceği son tarihi belirtir. Türk Gıda Kodeksi’ne göre bu tarih, kısa sürede insan sağlığı açısından risk oluşturabilecek gıdalar için kullanılır.
Gıda Mevzuatı, Son Kullanma Tarihi geçmiş ürünleri, güvenilir olmayan gıda olarak kabul eder. Dolayısıyla SKT’si geçen ürünleri hiçbir koşulda tüketmemelisiniz. Ürünler, bozulma belirtisi göstermese bile içinde gözle görülmeyen zararlı mikroorganizmalar barındırabilir. Bu durumsa ciddi sağlık sorunlarına, hatta gıda zehirlenmelerine yol açabilir.
TETT (Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi) Nedir?
TETT nedir, sorusuna, Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi’nin kısaltmasıdır, diyebiliriz. Ürünün uygun koşullarda saklandığında tat, aroma ve diğer kalite özelliklerini koruduğu süreyi gösterir.
SKT’den farklı olarak TETT, doğrudan gıda güvenliğini ifade etmez. TETT’si geçmiş bir ürünün kalitesinde azalma meydana gelebilir. Bu nedenle ürünün saklama koşulları, ambalajının durumu ve görünüm, koku gibi özellikleri de dikkate alınmalıdır.
SKT ile TETT Arasındaki Fark Nedir?
SKT ve TETT arasındaki temel fark, SKT’nin gıda güvenliğiyle, TETT’nin ise ürünün kalite özellikleriyle ilgili olmasıdır. SKT, ürünün güvenli şekilde tüketilebileceği son tarihi gösterir. Bu tarih geçtikten sonra ürün tüketilmemelidir. TETT ise ürünün uygun koşullarda saklandığında tat, koku ve diğer kalite özelliklerini koruduğu süreyi ifade eder.
TETT’nin geçmesi, ürünün otomatik olarak tüketilemez hâle geldiği anlamına gelmez. Ancak tarih geçtikçe ürünün tadında, kokusunda veya dokusunda değişiklikler görebilirsiniz. Bu nedenle TETT’si geçmiş ürünlerde saklama koşulları ve ürünün genel durumu da değerlendirilmelidir.
Hangi Ürünlerde SKT, Hangilerinde TETT Bulunur?
SKT daha çok süt ve süt ürünleri, et, balık ve şarküteri gibi bozulma riski yüksek gıdaların etiketlerinde yer alır. Makarna, pirinç, un, kahve, çay, bisküvi ve konserve gibi dayanıklı ürünlerde ise çoğunlukla TETT kullanılır.
TETT Geçmiş Ürünler Tüketilebilir mi?
Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi geçmiş ürünleri tüketip tüketemeyeceğinizi, ürünün türünü ve saklama koşullarını değerlendirerek belirleyebilirsiniz. TETT’nin geçmesi, ürünün mutlaka bozulduğu anlamına gelmez; ancak tat, koku veya dokusunda değişiklik görebilirsiniz.
TETT’si geçmiş bir ürünü tüketmeden önce ambalajını ve genel durumunu kontrol etmelisiniz. Küf, anormal koku, renk değişimi, şişme veya kıvam farklılığı fark ederseniz ürünü tüketmemelisiniz.
Özellikle kuru gıdalar ve uygun koşullarda saklanan açılmamış ürünlerde TETT sonrasında kalite değişiklikleri görülebilir. Ambalajı açılmış ürünlerde ise ürünün açıldıktan sonra belirtilen saklama koşullarına ve tüketim süresine uymalısınız.
Ambalaj Üzerindeki Tarihler Nasıl Okunur?
Ürün ambalajlarında SKT ve TETT gibi ibareler; genelde alt kısımda, kapakta ya da etiket kenarında yer alır. Bu bilgiler gün, ay ve yıl şeklinde okunur. Bazen sadece ay ve yıl bilgisi verilirken kimi zaman tarihlerin yanında parti numarası da yer alabilir.
- Gün/Ay/Yıl: Çoğu üründe “GG.AA.YYYY” ya da “GG/AA/YYYY” formatında görebilirsiniz.
- Ay/Yıl: Bazı ürünlerde yalnızca ay ve yıl bilgisi yer alabilir. Bu durumda tarihin ürün türüne ve ilgili etiketleme kurallarına göre değerlendirilmesi gerekir.
- Parti Numarası: Bazı ürünlerde tarih, parti numarası ya da üretim koduyla beraber basılıdır. Tarih genellikle bu kodun hemen yanında ya da altında belirgin bir yerde durur.
Gıda İsrafını Önlemek için Tarih Takibi
SKT ve TETT arasındaki farkı bilmek, ürünleri doğru değerlendirmek ve gereksiz yere çöpe atılmalarını önlemek açısından önemlidir. Özellikle TETT’nin kaliteyle ilgili olduğunu bilmeniz, tarihi geçen her ürünü doğrudan çöpe atmamanıza yardımcı olabilir. Bunun yerine gıdanın genel görünümünü ve kokusunu kontrol edip ardından değerlendirebiliriz. Evde düzenli olarak tarih takibi yaparak da gıda israfını önleyebilirsiniz:
- İlk giren ilk çıkar kuralı: Buzdolabınızı ya da kilerinizi düzenlerken “ilk giren ilk çıkar” kuralını uygulayabilirsiniz. Yeni aldığınız ürünleri arkaya, daha önce aldığınız ve tarihi daha yakın olan ürünleri öne yerleştirebilir, böylece önce eski ürünleri tüketerek israfı azaltabilirsiniz.
- Paketin açılış tarihini not edin: Paketi açılan gıdaların üzerine açılış tarihini yazabilirsiniz. Bu yöntem, özellikle kısa sürede tüketilmesi gereken ürünlerin ne kadar süredir açık olduğunu takip etmenizi kolaylaştırır.
- Dondurucudan faydalanın: Et ve benzeri ürünleri SKT dolmadan dondurarak daha uzun süre muhafaza edebilirsiniz. Dondurulmuş gıdaların da ürün türüne göre belirli saklama süreleri vardır. Örneğin, çiğ kırmızı et dondurucuda yaklaşık 4-12 ay, kıyma ise 3-4 ay muhafaza edilebilir.
Gereğinden fazla ürün stoklamak yerine ihtiyacınız kadar alışveriş yapabilirsiniz. Alışveriş öncesinde buzdolabı ve kilerdeki ürünleri kontrol ederek gereksiz alışverişin ve gıda israfının önüne geçebilirsiniz.
